metody-badan-dna

Sekwencjonowanie DNA – kiedyś i współcześnie

Sekwencjonowanie DNA jest metodą pozwalającą na poznanie kolejności par zasad, zwanych inaczej parami nukleotydowymi, które zawarte są w cząsteczce DNA. Współcześnie sekwencjonowanie całego DNA wykonywane jest w sposób automatyczny, jednakże nadal stosuje się także ręczne metody, głównie przy badaniach laboratoryjnych, ćwiczeniach oraz analizach fragmentów DNA.

Pierwszy badaniem opartym na sekwencjonowaniu DNA była metoda Sangera, której stworzenie przyniosło autorowi Nagrodę Nobla w 1980 roku. Metoda ta bazowała na pięciu etapach badania cząsteczki DNA, która wcześniej kopiowana była w warunkach in vitro. Wymagała ona przeprowadzania badania w użyciem czterech takich samych próbek, z których każda otrzymywała jednak inny odczynnik do zbadania reakcji. Dziś metoda ta jest wypierana, ale nadal stanowi podstawę do tworzenia innych rodzajów badań.

Alternatywnym sposobem na sekwencjonowanie DNA była metoda Maxama-Gilberta, za którą ten ostatni również otrzymał Nagrodę Nobla, wspólnie zresztą z Sangerem. W ramach tej metody DNA poddawane było chemicznej degradacji z użyciem izotopu fosforu. Dziś jest to metoda praktycznie niestosowana.

Współcześnie sekwencjonowanie DNA w dużej mierze nadal opiera się na teorii Sangera, jednak cały proces został dalece zautomatyzowany. Niektóre metody z wykorzystaniem np. tranzystorów polowych DNA dają możliwość uzyskania natychmiastowego odczytu DNA w czasie rzeczywistym. Pracuje się również nad metodami rozwojowymi, które będą umożliwiać zarówno bezpośredni odczyt, jak również przebadanie dużej ilości materiału w ekstremalnie krótkim czasie.

Koszty i miejsca przeprowadzania badań

Badania DNA można dziś przeprowadzić w większości certyfikowanych do tego celu placówek. Istnieje kilka rodzajów certyfikatów, które uzyskać mogą tego typu placówki. Jednym z najbardziej poważanych jest certyfikat ISFG (ang. International Society for Forensic Genetics), które przede wszystkim regularnie kontroluje placówki, w których próbki przygotowywane są również jako materiał dowodowy w sprawach sądowych. Podobnie działa również certyfikat GEDNAP (ang. German DNA Profiling Group), który dla odmiany kontroluje jakość i wiarygodność analiz DNA. Istotne jest, aby centrum badań działało zgodnie z polskim prawem, jako że w jego ramach po zakończeniu wykonywania analiz DNA wszystkie przeznaczone do nich próbki muszą być utylizowane. Jeśli poszukuje się laboratorium, którego praca będzie na pewno uznawana w sądzie, warto zdecydować się na takie, które posiada atest Polskiego Towarzystwa Medycyny Sądowej i Kryminologii.

testy-dna

Od momentu popularyzacji badań DNA oraz uznania ich powszechnego użytku w sądownictwie, cena za takie badania znacznie spadła. To sprawia, że są one również powszechnie dostępne dla obywateli. Ceny za podstawowe badania DNA rozpoczynają się już od kilkuset złotych, a kończą na kilku tysiącach, zależnie od wybranego zakresu badania. Najpowszechniejsze jest obecnie ustalanie ojcostwa za pomocą testów DNA – cena za takie badanie waha się od 800 do 1500 zł, w zależności, czy materiał jest pobierany w laboratorium, czy niezbędne jest wysłanie dodatkowego zestawu do pobierania próbek, a także, czy jest to badanie wykonywane dla wewnętrznej potrzeby, czy też jako dowód w postępowaniu sądowym. Badania przeprowadzane w celu zdiagnozowania zarówno schorzeń przekazywanych dziedzicznie, jak również tych wirusowych – choćby w celu uzyskania nie tylko diagnozy, ale również ustalenia odpowiedniego postępowania w ramach terapii pacjenta – są o wiele tańsze. Zazwyczaj ich ceny rozpoczynają się już od ponad 150 zł w przypadku np. popularnego testu na obecność dwóch onkogennych rodzajów wirusa HPV, a kończą na kilkuset złotych w przypadku badań genetycznych przeprowadzanych na obecność chorób, które są przekazywane genetycznie (zobacz ceny badań genetycznych na Zdrowegeny.pl), np. takich, jak nietolerancja laktozy. Możliwe jest również zamówienie pakietu badań DNa dla kobiet przygotowujących się do ciąży albo testów, które ustalają płeć płodu zmarłego na skutek poronienia.

Z uwagi na swoje ceny, obecnie badania DNA oraz genomu są jednymi z najpowszechniej stosowanych zarówno w medycynie, jak i kryminalistyce.